Utarło się przekonanie, że kulturę grecką charakteryzuje głód widzenia, a żydowską głód słyszenia. Chrześcijaństwo dokonało natomiast syntezy obu elementów, gdyż łaska objawienia nowotestamentalnego wyraziła się w widzialności Słowa, które stało się Ciałem. Paradoksalnie jednak, sam Chrystus zwrócił uwagę na to, że tylko ten Go słyszy i tylko ten Go widzi, kto wierzy w to że jest obiecanym Mesjaszem. Próg pomiędzy widzeniem „według ciała”, a widzeniem „według ducha”, jest tu do przekroczenia tylko przez wiarę. W tym miejscu warto zauważyć pewne podobieństwo pomiędzy aktem mistycznym i aktem poetyckim. W tak zwanym akcie poetyckim poeta przekracza zewnętrzną granicę wyrazu i dociera do wewnętrznych połączeń, które istnieją pomiędzy rzeczami, słowami i ich wzajemnymi odniesieniami. Oczyma duchowymi można nie tylko zobaczyć głębię rzeczywistości kryjącą się pod słowami i symbolami, ale można ponadto uchwycić połączenia pomiędzy częściami świata i jego całością, pomiędzy światem zewnętrznym i wewnętrznym człowieka. Dusza ludzka doznaje zachwytu, gdy nagle odkrywa, że również sfera materialna i duchowa w człowieku są jednością, albo że poszczególne zmysły stapiają się w tzw. zmysł duchowy lub intuicję, pozwalając człowiekowi docierać do poznania istoty rzeczy, których nie jesteśmy w stanie wyrazić słowami. W poezji i sztuce przenikają się funkcje, które zwykle odnosimy do jednego ze zmysłów: poeta maluje obrazy słowne, malarz przemawia przy pomocy obrazów, muzyk podnosi wartość słów poprzez obudzenie wyobraźni.
Owe podobieństwa pomiędzy aktem poetyckim i mistycznym można mnozyć w nieskończoność, pomimo niewątpliwej między nimi różnicy. W jakimś sensie można też mówić o stanie poetyckiej łaski (Jean Daniélou), polegającym na nagłym uchwyceniu harmonii godzącej dysonanse. Istnieje też poetyckie natchnienie, nie w sensie natchnienia Ducha Świętego odsłaniającego znaczenie wszechrzeczy, lecz nagłego odkrycia jakiejś zgodności, nawet wśród przesłoniętych mgłą elementów kosmosu. Poeta w takich chwilach odnosi wrażenie, że coś zostało mu dane. I jeden i drugi akt są aktami duchowymi, w których dokonuje się intuicyjne uchwycenie relacji symbolicznych pomiędzy dziedzinami heterogenicznymi. Akt mistyczny jednak góruje nad aktem poetyckim, bowiem niezbędnym elementem aktu mistycznego jest relacja do Osoby Najwyższego, którego wola jest źródłem harmonii, światła i piękna świata.
Tomik „Oczy” zawiera utwory wybrane z czterech wcześniejszych tomików: Figury (1987), Obrazy (1995), Ogrody (1999), Wyspy (2001). Pomimo tego, że wiersze powstawały w różnym czasie, tom cechuje jednolitość pod względem formy. Kluczem doboru utworów był ich charakter symbolowo-metafizyczny. W większości przypadków poszczególne symbole i figury są personifikacjami, zawierającymi nie tylko luźne skojarzenia językowo-symboliczne, lecz także analogie przedmiotów do cech psychofizycznych człowieka i jego stanów przeżyciowych. W niektórych utworach mamy do czynienia z tzw. naturalnym doświadczeniem mistycznym (J. Maritain), które polega na uchwyceniu Boga poprzez Jego ślady w świecie widzialnym. Cechą poetyki tomu jest nie tyle „uświęcenie codzienności”, co otwieranie i uzdalnianie oczu „naturalnych”, skupionych na tym, co powierzchowne do widzenia tego, co symboliczne i analogiczne.
Ks. Krzysztof Guzowski
